9 տարեկան է, դժվարանում է խոսել: Նրա բառարանում չկան բառեր, որոնք խոսելուց կարող է օգտագործել։ Դժվարանում է պարապել, անգիր սովորել։ Մայրն ասում է, որ երեխան իր վիրտուալ կյանքն ունի։

«Համակարգչով տեսանյութ էր նայում, երբ հանկարծ բղավեց և աթոռից թռավ, ընկավ։ Ինչ-որ բան էր թաքցնում։ Դժվարացանք հանգստացնել։ Հազիվ վերադարցրեցինք իրական կյանք»,- պատմում էր աղջկա մայրը։

Ամեն ինչ սկսվել է մանկությունից։ Երբ մեկ տարեկան հասակում լաց եր լինում, համակարգչի մոտ էին տանում և միանգամից լռում էր։ Հետզհետե ավելացել է այն ժամանակը, որը համակարգչի մոտ էր անցկացնում։ Ամենասկզբում ընտանիքը դրանում խնդիր չէր տեսնում, ինտերնետից կախվածությունը ավելի ուշ է պարզվել։ Երբ 4 տարեկան էր, ճիշտ արտահայտում էր միայն մի քանի բառ:

«Հիմա էլ է դժվարանում զգացմունքները բառերով արտահայտել, սակայն հասկացնում է , թե ինչ է ուզում։ Բակում երեխաների հետ խաղալու գրեթե չի գնում։ Երբ արգելում եմ համակարգչի մոտ նստել, հիստերիկայի մեջ է ընկնում-աղաղակում է, լացում այնքան, մինչև հազը չի սկսվում և սիրտը չի խառնում։ Մի քանի անգամ ամբողջովին կապտել է լացելուց»,- ասում է մայրը:

Աղջկան արդեն 5 տարի է հոգեբանի մոտ են տանում։

«Շատ դանդաղ ենք առաջ շարժվում։ Ամբողջ տարվա աշխատանքի արդյունքն այն է, որ համեմատաբար լավ է խոսում, զբոսանքով է հետաքրքրվում և եթե զվարճանում է, տուն վերադառնալու մասին առնվազն կես ժամ չի հիշում»։

Մասնագետի օգնության անհրաժեշտությունը տեսնում է ևս մեկ երեխայի ծնող։ Նանան (անունը փոխված է) կարծում է, որ նրա 6 տարեկան երեխայի բնավորության փոփոխումը համակարգչի երկար օգտագործման հետ է կապված։

« Սկզբից էլ գիտեի, որ պլանշետի օգտագործման համար պետք էր ժամանակ սահմանել։ Մինչև մուլտֆիլմեր եր նայում, ես տան գործերն էի անում։ Խնդիրները Սեպտեմբերին՝ առաջին դասարանում սկսվեցին։ Ուսուցիչը ասում էր, որ դասերին ցրված է, երեխաների հանդեպ ագրեսիվ էր, խփում էր։ Պլանշետի մոտ նստելն արգելեցի և դրա համար շատ էր լացում, բողոքում էր և դասերին չէր պատրաստվում»։

«Երեխաները շատ ցածր մոտիվացիա ունեն և ամենաշատ իրենց լավ են զգում այն ժամանակ, երբ համակարգչի մոտ նստած խաղում են։ Սա այն կարգի խնդիր է, որին պետք է լուրջ խորհրդակցություն և ուշադրություն։ Մտքի արտահայտումը ավելի պրոբլեմատիկ է, նախադասության ձևակերպման մեջ նույնպես դժվարանում են։ Այնպիսի մարտավարություն է պետք, որը երեխային վնաս չի բերի, ոչ էլ ծնողը ցավ կզգա, որ չփրկեց իր երեխային»,- ասում է Գուլիկո Բեքաուրին։

Խորհրդակցությունները, որոնք կօգնեն մասնագետներին խնդիրների լուծման մեջ, հրապարակում է առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը։ Վերջին՝ 2019 թվականի Ապրիլին հրապարակած փաստաթղթերում ամենամեծ ուշադրությունն ուղղվում է համակարգչի ֆիզիկական գործունեությանբ փոխարինմանը:

Կազմակերպության տվյալներով, ամեն տարի ֆիզիկական ակտիվության կորուստը 5 միլիոնից ավելի մարդկանց մահվան պատճառն է դառնում։ Փորձագետներն ասում են, որ չշարժվելու և էլեկտրոնիկայով զվարճանալու սովորությունն ի հայտ գալիս վաղ հասակում, դրա դեմ պայքարել ցանկալի է հենց այդ տարիքից։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը մինչև 5 տարեկան երեխաների ծնողների համար ստեղծել է խորհրդակցություններ: Դրանք 3 տարիքային սահմանով են բաժանված։ Մինչև 12 ամսական երեխաների համար, 1-ից մինչև 2 և 3-ից մինչև 4 տարեկան երեխաների համար։

Մինչև 1 տարեկան երեխային արգելված է բոլոր տեսակի էկրաններին նայելը։ Այդ տարիքի երեխան պետք է քնի և շարժվի։

Ինչ վերաբերվում է 3-ից 4 տարեկան երեխային, նրանց համար ցանկացած էկրանի մոտ ժամանակ անցկացնել թույլատրելի է օրական 1 ժամ:

«Ես կողմ չեմ արմատական փոփոխություններին։ Նոր սերունդը շատ զգայուն է և ունի թույլ նյարդային համակարգ։ Ոչ մի դեպքում չի կարելի արգելել։ Ծնողների կողմից հաճախ եմ լսում հանդիմանություններ։ Վիճելով ու աղաղակելով այս խնդիրը չի լուծվի։ Դրանով երեխայի մոտ առաջ են գալիս նյարդային հիվանդություններ և դեպրեսիաներ, որն էլ հանգեցնում է ուղեղային սահմանափակումների: Շատ լավ կլինի երեխաներին սովորեցնել հետաքրքրություններ, ոմանք նկարել գիտեն, ոմանք՝ երգել »,- ասում է Գուլիկո Բեքաուրին։ Հոգեբանը կարծում է, որ առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության խորհրդակցությունները պետք է մշակվեն, իսկ երկրի գիտական համակարգը հարմարվի տվյալ բարեփոխումներին։

«Սկզբում կարծես խնդիր չկա հետո է պարզվում, որ ամեն ինչ միանգամից է լինում ։ Անգամ այն ժամանակ, երբ դիմում եմ անունով, միևնույն է ուշադրություն չի դարձնում»,- ասում է երեխաներից մեկի մայրը, որը ապագայի խնդրի դիմաց պայքարելու է հոգեբանի օգնությամբ: