Տնտեսություն
Կհրահրի՞ արդյոք ուժեղ դոլարը գլոբալ ռեցեսիա. The Hill
Միջազգային ֆինանսական շրջանակներում վերջին ամիսներին շրջանառվում է խոսակցություն այն մասին, որ ԱՄՆ-ի տոկոսադրույքների աճը ամրապնդում է դոլարը, ստիպելով տնտեսությանը արժեզրկել արժույթը եւ բարձրացնել ներմուծման արժեքը, որոնք երկուսն էլ արդեն պայքարում են էներգիայի եւ պարենային ապրանքների թանկացող գների դեմ: Շարունակվող գնաճը զսպելու համար օտարերկրյա կենտրոնական բանկերը պետք է էլ ավելի խստացնեն սեփական դրամավարկային քաղաքականությունը՝ աշխարհը մղելով համաշխարհային անկման: Ավելին, ԱՄՆ-ի բարձր տոկոսադրույքները եւ ավելի ուժեղ դոլարը հատուկ ճնշում են գործադրում զարգացող շուկաների վրա (EME), որոնք պետք է դոլար գնեն իրենց դոլարային պարտքերը վճարելու ավելի էժան տեղական արժույթներով, գրում է The Hill-ը:
«Այս մտավավախությունները ավելին են քան ճշմարտության հատիկը: Դոլարի աճը մի ալիք է, որի միջոցով ԱՄՆ-ի դրամական խստացումը օգնում է զովացնել տնտեսությունը, եւ դա անխուսափելիորեն ներառում է գնաճի որոշ մասն այլ երկրներ արտահանելը: Ճիշտ է նաեւ, որ Fed-ի պատմականորեն խստացված քաղաքականությունը վատ նորություն է զարգացող շուկաների համար՝ արժույթների անկում, վարկային սփրեդի աճ եւ կապիտալի կործանարար արտահոսք: Այս ազդեցությունները հատկապես նկատելի էին այն ժամանակ, երբ Fed-ն արձագանքում էր շարունակովող գնաճին (օրինակ, 1980-ականների սկզբին), այլ ոչ թե ԱՄՆ-ի ուժեղ տնտեսական աճին (2000-ականների կեսեր):
Սակայն ընթացիկ քննարկումների մեծ մասը գերագնահատում է Fed-ի խստացման եւ դոլարի արժեւորման դերը համաշխարհային տնտեսության հեռանկարում: Նախ, ի տարբերություն շատ մեկնաբանների, Fed-ը ծայրահեղ ագրեսիվ արձագանք չի ցուցաբերել գնաճին: Շատ երկրների կենտրոնական բանկերը (ներառյալ Բրազիլիան, Չիլիը, Կոլումբիան, Չեխիան, Մեքսիկան, Պերուն, Լեհաստանը եւ Մեծ Բրիտանիան) սկսել են խստացնել դրամավարկային քաղաքականությունը Fed-ից առաջ, եւ նրանցից շատերը շատ ավելի են բարձրացրել տոկոսադրույքները: Հիմնական գնաճի (առանց սննդամթերքի եւ էներգիայի) ավելի մեծ աճ ունեցող երկրները սովորաբար ավելի են բարձրացրել տոկոսադրույքները: Գնաճին Fed-ի արձագանքը մեծապես համընկնում է այս հարաբերակցության հետ:
Երկրորդ, ուժեղ դոլարը ավելի քիչ ճնշում է գործադրում զարգացող շուկաների վրա, քան սովորաբար ենթադրվում է: Այս հարցի շուրջ քննարկումների մեծ մասը կենտրոնացած է զարգացած տնտեսությունների արժույթների նկատմամբ դոլարի արժեքի վրա։ Անգամ անցյալ շաբաթ իրենց որոշ ձեռքբերումներ կորցնելուց հետո, ըստ Դաշնային պահուստի տվյալների, նրանք 2021 թվականի սկզբից աճել են մոտ 15 տոկոսով:
Ի հակադրություն, դոլարի արժեքը Եվրոպայի եւ Մերձավոր Արեւելքի մեր առեւտրային գործընկերների արժույթների նկատմամբ նույն ժամանակահատվածում աճել է ընդամենը մոտ 8 տոկոսով։ Դոլարի այս ավելի փոքր արժեւորումը զարգացող շուկայի երկրների նկատմամբ վերածվում է նրանց պարտքային բեռի ավելի փոքր աճի: Իրոք, այս տարի մինչ այժմ հիմնական EME-ների մեծ մասը բավականին լավ են պահել: ԱՄՆ գանձապետարանի վարկային սպրեդները զարգացող շուկայի դոլարային պարտքի նկատմամբ, որը շուկայի կողմից դրանց վարկունակության գնահատման լավ չափանիշն է, միջինում աճել է, սակայն հիմնականում մնում է պատմական միջակայքում:
Անշուշտ, հատկապես խոցելի տնտեսությունները, ինչպիսիք են Շրի Լանկան, Պակիստանը եւ Արգենտինան, ավելի լուրջ պարտքային խնդիրներ ունեն, բայց դրանք հիմնականում արտացոլում են իրենց հիմնարար անհավասարակշռությունը եւ, այնուամենայնիվ, դժվար թե համաշխարհային տնտեսությունը տանեն անկման:
Վերջապես, ուռճացված է ուժեղ դոլարի դերը արտասահմանում գնաճի արագացման գործում։ Քանի որ գրեթե բոլոր արժույթները նվազել են դոլարի նկատմամբ, յուրաքանչյուր օտարերկրյա տնտեսության «բազմակողմ փոխարժեքը» (այսինքն՝ նրա միջին փոխարժեքը բոլոր առեւտրային գործընկերների նկատմամբ) շատ ավելի քիչ է նվազել, քան դոլարի նկատմամբ «երկկողմանի» փոխարժեքը:
Իրոք, 31 հիմնական համաշխարհային արժույթներից բոլորը, բացի մեկից (ռուսական ռուբլին) դոլարի նկատմամբ 2021 թվականի սկզբից ի վեր ընկել են, բայց դրանց մեկ երրորդից ավելին իրականում ամրապնդվել է բազմակողմ արտահայտությամբ:
Որպես հետեւանք, օտարերկրյա տնտեսություններում ներմուծման արժեքի եւ, հետեւաբար, սպառողական գների ավելի քիչ աճ է գրանցվել, քան սպասվում էր միայն դոլարի նկատմամբ իրենց արժույթների արժեզրկման պատճառով: Սա նշանակում է, որ օտարերկրյա կենտրոնական բանկերը ստիպված են եղել ավելի քիչ խստացնել դրամավարկային քաղաքականությունը:
Ամփոփելով՝ կարելի է ասել, որ դոլարի աճը խնդիրներ է ստեղծում համաշխարհային տնտեսության համար, սակայն այդ խնդիրները չպետք է ուռճացնել։ Ուժեղ դոլարի վրա նեղ կենտրոնացումը թերագնահատում է, անկասկած, համաշխարհային տնտեսությունը ռեցեսիայի մեջ մղող ավելի մեծ գործոններ. էներգիայի եւ սննդամթերքի գների աճը, Ուկրաինայի պատերազմի հետեւանքով առաջացած էներգիայի պակասը, հատկապես Եվրոպայում՝ ամբողջ աշխարհի կենտրոնական բանկերին ստիպելով խստացնել դրամավարկային քաղաքականությունը, ինչպիսին Չինաստանում տնտեսական աճը ճնշող COVID-19 քաղաքականությունն էր, որտեղ տնտեսական սպիները եւ պարտքերի կուտակումը COVID-19 համաճարակի ժառանգությունն են»:
«Այս մտավավախությունները ավելին են քան ճշմարտության հատիկը: Դոլարի աճը մի ալիք է, որի միջոցով ԱՄՆ-ի դրամական խստացումը օգնում է զովացնել տնտեսությունը, եւ դա անխուսափելիորեն ներառում է գնաճի որոշ մասն այլ երկրներ արտահանելը: Ճիշտ է նաեւ, որ Fed-ի պատմականորեն խստացված քաղաքականությունը վատ նորություն է զարգացող շուկաների համար՝ արժույթների անկում, վարկային սփրեդի աճ եւ կապիտալի կործանարար արտահոսք: Այս ազդեցությունները հատկապես նկատելի էին այն ժամանակ, երբ Fed-ն արձագանքում էր շարունակովող գնաճին (օրինակ, 1980-ականների սկզբին), այլ ոչ թե ԱՄՆ-ի ուժեղ տնտեսական աճին (2000-ականների կեսեր):
Սակայն ընթացիկ քննարկումների մեծ մասը գերագնահատում է Fed-ի խստացման եւ դոլարի արժեւորման դերը համաշխարհային տնտեսության հեռանկարում: Նախ, ի տարբերություն շատ մեկնաբանների, Fed-ը ծայրահեղ ագրեսիվ արձագանք չի ցուցաբերել գնաճին: Շատ երկրների կենտրոնական բանկերը (ներառյալ Բրազիլիան, Չիլիը, Կոլումբիան, Չեխիան, Մեքսիկան, Պերուն, Լեհաստանը եւ Մեծ Բրիտանիան) սկսել են խստացնել դրամավարկային քաղաքականությունը Fed-ից առաջ, եւ նրանցից շատերը շատ ավելի են բարձրացրել տոկոսադրույքները: Հիմնական գնաճի (առանց սննդամթերքի եւ էներգիայի) ավելի մեծ աճ ունեցող երկրները սովորաբար ավելի են բարձրացրել տոկոսադրույքները: Գնաճին Fed-ի արձագանքը մեծապես համընկնում է այս հարաբերակցության հետ:
Երկրորդ, ուժեղ դոլարը ավելի քիչ ճնշում է գործադրում զարգացող շուկաների վրա, քան սովորաբար ենթադրվում է: Այս հարցի շուրջ քննարկումների մեծ մասը կենտրոնացած է զարգացած տնտեսությունների արժույթների նկատմամբ դոլարի արժեքի վրա։ Անգամ անցյալ շաբաթ իրենց որոշ ձեռքբերումներ կորցնելուց հետո, ըստ Դաշնային պահուստի տվյալների, նրանք 2021 թվականի սկզբից աճել են մոտ 15 տոկոսով:
Ի հակադրություն, դոլարի արժեքը Եվրոպայի եւ Մերձավոր Արեւելքի մեր առեւտրային գործընկերների արժույթների նկատմամբ նույն ժամանակահատվածում աճել է ընդամենը մոտ 8 տոկոսով։ Դոլարի այս ավելի փոքր արժեւորումը զարգացող շուկայի երկրների նկատմամբ վերածվում է նրանց պարտքային բեռի ավելի փոքր աճի: Իրոք, այս տարի մինչ այժմ հիմնական EME-ների մեծ մասը բավականին լավ են պահել: ԱՄՆ գանձապետարանի վարկային սպրեդները զարգացող շուկայի դոլարային պարտքի նկատմամբ, որը շուկայի կողմից դրանց վարկունակության գնահատման լավ չափանիշն է, միջինում աճել է, սակայն հիմնականում մնում է պատմական միջակայքում:
Անշուշտ, հատկապես խոցելի տնտեսությունները, ինչպիսիք են Շրի Լանկան, Պակիստանը եւ Արգենտինան, ավելի լուրջ պարտքային խնդիրներ ունեն, բայց դրանք հիմնականում արտացոլում են իրենց հիմնարար անհավասարակշռությունը եւ, այնուամենայնիվ, դժվար թե համաշխարհային տնտեսությունը տանեն անկման:
Վերջապես, ուռճացված է ուժեղ դոլարի դերը արտասահմանում գնաճի արագացման գործում։ Քանի որ գրեթե բոլոր արժույթները նվազել են դոլարի նկատմամբ, յուրաքանչյուր օտարերկրյա տնտեսության «բազմակողմ փոխարժեքը» (այսինքն՝ նրա միջին փոխարժեքը բոլոր առեւտրային գործընկերների նկատմամբ) շատ ավելի քիչ է նվազել, քան դոլարի նկատմամբ «երկկողմանի» փոխարժեքը:
Իրոք, 31 հիմնական համաշխարհային արժույթներից բոլորը, բացի մեկից (ռուսական ռուբլին) դոլարի նկատմամբ 2021 թվականի սկզբից ի վեր ընկել են, բայց դրանց մեկ երրորդից ավելին իրականում ամրապնդվել է բազմակողմ արտահայտությամբ:
Որպես հետեւանք, օտարերկրյա տնտեսություններում ներմուծման արժեքի եւ, հետեւաբար, սպառողական գների ավելի քիչ աճ է գրանցվել, քան սպասվում էր միայն դոլարի նկատմամբ իրենց արժույթների արժեզրկման պատճառով: Սա նշանակում է, որ օտարերկրյա կենտրոնական բանկերը ստիպված են եղել ավելի քիչ խստացնել դրամավարկային քաղաքականությունը:
Ամփոփելով՝ կարելի է ասել, որ դոլարի աճը խնդիրներ է ստեղծում համաշխարհային տնտեսության համար, սակայն այդ խնդիրները չպետք է ուռճացնել։ Ուժեղ դոլարի վրա նեղ կենտրոնացումը թերագնահատում է, անկասկած, համաշխարհային տնտեսությունը ռեցեսիայի մեջ մղող ավելի մեծ գործոններ. էներգիայի եւ սննդամթերքի գների աճը, Ուկրաինայի պատերազմի հետեւանքով առաջացած էներգիայի պակասը, հատկապես Եվրոպայում՝ ամբողջ աշխարհի կենտրոնական բանկերին ստիպելով խստացնել դրամավարկային քաղաքականությունը, ինչպիսին Չինաստանում տնտեսական աճը ճնշող COVID-19 քաղաքականությունն էր, որտեղ տնտեսական սպիները եւ պարտքերի կուտակումը COVID-19 համաճարակի ժառանգությունն են»:
ამავე კატეგორიაში
კვირის პოპულარული
ამინდის პროგნოზი
აბრეშუმის გზა
ხალხის აზრით
პარტნიორი მედიასაშუალებების მასალები
ამინდი
ახალციხე
9
°C
ახალქალაქი
7
°C
ასპინძა
7
°C
ადიგენი
15
°C
ბორჯომი
10
°C
თბილისი
16
°C
აბასთუმანი
6
°C
ბაკურიანი
5
°C
ნინოწმინდა
7
°C
ვალუტა
AMD
1000
7.1187
EUR
1
3.1202
RUB
100
3.4423
TRY
1
0.0696
USD
1
2.7315
მოცემული ვებ გვერდი „ჯუმლას" ძრავზე შექმნილი უნივერსალური კონტენტის მენეჯმენტის სისტემის (CMS) ნაწილია. ის USAID-ის მიერ დაფინანსებული პროგრამის "მედია გამჭვირვალე და ანგარიშვალდებული მმართველობისთვის" (M-TAG) მეშვეობით შეიქმნა, რომელსაც „კვლევისა და გაცვლების საერთაშორისო საბჭო" (IREX) ახორციელებს. ამ ვებ საიტზე გამოქვეყნებული კონტენტი მთლიანად ავტორების პასუხისმგებლობაა და ის არ გამოხატავს USAID-ისა და IREX-ის პოზიციას.
This web page is part of Joomla based universal CMS system, which was developed through the USAID funded Media for Transparent and Accountable Governance (MTAG) program, implemented by IREX. The content provided through this web-site is the sole responsibility of the authors and does not reflect the position of USAID or IREX.
ავტორის/ავტორების მიერ საინფორმაციო მასალაში გამოთქმული მოსაზრება შესაძლოა არ გამოხატავდეს "საქართველოს ღია საზოგადოების ფონდის" პოზიციას. შესაბამისად, ფონდი არ არის პასუხისმგებელი მასალის შინაარსზე.
The views, opinions and statements expressed by the author/authors and those providing comments are theirs only and do not necessarily reflect the position of the Foundation or the Center. Therefore, the Open Society Georgia Foundation and Georgian Center for Strategy and Development are not responsible for the content of the information material.
