Զատկային ծիսակատարությունների թվում է նաև գերեզմանատների խնամքը: Ի՞նչ հատուկ և ընդհանուր ավանդույթներ ունեն Ախալցիխեում ապրող տարբեր էթնոսի և կրոնի ներկայացուցիչները, ով ինչպե՞ս է հիշում հանգուցյալների հիշատակը և ինչպե՞ս են արտահայտում իրենց հարգանքը – կարդացեք ներքևում:

Էրեկլե արքայի գերեզման այս տարի նույնպես կգնան միայն կաթոլիկ միանձնուհիները: Էրեկլե Երկրորդի ընտրյալի կողմից ստեղծված պայմանները Ռուսաստանը խախտեց, որի պատճառով Սոլոմոն Լիոնիձեն ստիպված եղավ վերադառնալ Ախալցխա: Սոլոմոն Լիոնիձեն 1810 թվականին Ռուսաստանի հետ Իմերեթիի միացման պատճառով Ախալցիխե վերադարձավ: Պետական գործիչի փախուստի պատճառը նրա կողմից 1783 թվականին պատրաստված հայտնի պայմանագիր`

Գեորգիևյան դաշնագիրն էր: Ըստ պատմաբանների, գրատախտակը, որի վրա գրված էր Սոլոմոն Լիոնիձեի մասին տեղեկություններ, այժմ կորցված է:

Այն դեպքում, երբ Սոլոմոն Լինոձեն Ախալցիխեից փախավ Ռուսաստանի կայսրության պատճառով, մեսխ Օրբելյանները զոհ գնացին Թուրքիայի կայսրությանը: Թուրքիայի իշխանությունը Վրաստանում մահմեդականություն տարածել չէր կարող հենց Օրբելյանների նման քրիստոնյաների պատճառով: Հոգևոր անձինք՝ Վասիլին և Իոսեբը հասարակությունում մեծ հեղինակություն էին վայելում: Իսակ փաշայի հրամանով, 1806 թվականին եղբայրներին ստիպեցին ընդունել մահմեդականությունը: Նրանք հրաժարվեցին և Ախալցիխեի Օրբելյան եղբայրներն 19-րդ դարում չարչարվեցին Քրիստոնեության համար: Նրանք թաղված են Ռաբաթի Սբ. Մարինեի անվան տաճարում:

Ախալցիխեի գերեզմանատանը թաղված արքեպիսկոպոսի գերեզմանը հայ համայնքի համար կարեւոր տեղերից մեկն է: Կարապետ Բագրատունու հորդորանքով և առաջնորդությամբ 1830-ին Էրզրումից և շրջակա հարյուրավոր գյուղերից մոտ 50 հզ. (7298 ընտանիք) հայ գաղթել և բնակություն է հաստատել Ախալցխայում, Ախալքալաքում, Ծալկայում, Լոռի-Փամբակում և Շորագյալում: Հենց նա է միացրել հայերին և Էրզրումից Վրաստան տեղափոխել:

Ախալցիխեում, այսպես կոչված, ուղղափառ, կաթոլիկ, հայկական և հրեական գերեզմաններից բացի, գոյություն ունի համեմատաբար ավելի փոքր տեղ, որը տեղացիները հիշում են որպես անտեր մնացած հանգուցյալների գերեզման: Ըստ պատմաբանների՝ այստեղ հիմնականում թաղված են համաճարակից, կռվից կամ Պաշտոնական պարտականությունների ընթացքում մահացած մարդիք:

Տոլերանտության քաղաք - Ախալցիխեն անգամ նախազատկին առանձնանում է բազմամշակութային կյանքով: Միայն այս օրերին մարդիք հիշում են բոլոր այն մոռացված ու հայտնի անձանց, ովքեր պայքարել, եղել են այս փոքրիկ քաղաքում, ովքեր այժմ մնացել և կամ ջնջվել են հարազատների հուշերից: